Yavaş Bilgisayarı Hızlandırma Yöntemleri

Bir bilgisayarın yavaşlaması genellikle tek bir arızadan değil, zamanla biriken küçük yüklerden kaynaklanır. Diskin dolması, açılışta çalışan program sayısının artması, arka planda çalışan güncelleme servisleri, bozulmuş sistem dosyaları ve ısınma nedeniyle işlemcinin hızını düşürmesi en sık görülen nedenlerdir. İyi haber şu: bu nedenlerin büyük bölümü ek donanım almadan, birkaç saatlik sabırlı bir bakımla düzeltilebilir. Aşağıda hangi adımı hangi sırayla uygulamanız gerektiğini ve her adımın neyi düzelttiğini anlatıyorum.

Bilgisayar neden yavaş çalışır?

Yavaşlığın kaynağını bulmadan yapılan müdahaleler çoğu zaman zaman kaybıdır. Önce sorunun hangi kaynakta yaşandığını görmek gerekir. Windows'ta Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni açıp "Performans" ve "İşlemler" sekmelerine bakın. macOS'ta aynı işi Etkinlik İzleyicisi görür.

1. Disk alanı açın

Sistem diski dolduğunda işletim sistemi geçici dosyalar ve sanal bellek için yer bulamaz; bu da her işlemin yavaşlamasına yol açar. Kabaca diskin en az %15-20'sinin boş kalması iyi bir hedeftir.

• Windows'ta Ayarlar > Sistem > Depolama bölümünden hangi dosya türünün ne kadar yer kapladığını görebilirsiniz.
• "Geçici dosyalar" başlığı altındaki önbellek, önceki Windows kurulumu ve teslim edilmiş güncelleme dosyaları çoğu zaman onlarca gigabayt tutar.
• İndirilenler klasörünü elle gözden geçirin; kurulum dosyaları kurulumdan sonra gereksizdir.
• Büyük video ve arşiv dosyalarını harici diske ya da bulut depolamaya taşımak, sistem diskini rahatlatmanın en kalıcı yoludur.

Depolama Duyarlılığı (Storage Sense) özelliğini açarsanız geçici dosyalar düzenli aralıklarla otomatik silinir. Çöp kutusunu boşaltmayı da unutmayın; silinen dosyalar oradan çıkana kadar yer kaplamaya devam eder.

2. Başlangıç programlarını sadeleştirin

Kurduğunuz birçok uygulama kendini sessizce açılış listesine ekler. Bilgisayar açıldığında hepsi aynı anda çalışmaya başlar ve masaüstünün kullanılabilir hâle gelmesi dakikalar sürer.

1. Görev Yöneticisi'nde "Başlangıç uygulamaları" sekmesini açın.
2. "Başlangıç etkisi" sütununa göre sıralayın.
3. Etkisi "Yüksek" görünen ve her açılışta ihtiyaç duymadığınız uygulamaları devre dışı bırakın.

Burada devre dışı bırakmak programı silmez; yalnızca otomatik başlamasını engeller. Antivirüs, dokunmatik yüzey sürücüsü ve ses yönetim yazılımı gibi sistemle ilgili kalemleri açık bırakın. Bulut senkronizasyon istemcileri, oyun platformları, mesajlaşma uygulamaları ve güncelleyiciler ise güvenle kapatılabilir; ihtiyaç duyduğunuzda elle açarsınız.

3. Gerçekten kullanmadığınız yazılımları kaldırın

Kullanılmayan programlar yalnızca yer kaplamaz; arka plan servisleri, zamanlanmış görevleri ve tarayıcı eklentileriyle sistemi meşgul eder. Denetim Masası'ndaki kaldırma sihirbazı bazen artık dosya ve kayıt defteri girdisi bırakır; istenmeyen programları kalıntı bırakmadan silme yöntemleri bunun için ayrı bir konudur. Özellikle bilgisayarla birlikte gelen deneme sürümü araçlar ve "sistem hızlandırıcı" iddiasındaki yazılımlar çoğu zaman fayda değil yük getirir.

4. Sistem dosyalarını onarın ve güncel tutun

Ani kapanmalar veya yarım kalan güncellemeler sistem dosyalarını bozabilir. Windows'ta Komut İstemi'ni yönetici olarak açıp sırayla şu iki komutu çalıştırmak çoğu tuhaf yavaşlığı düzeltir:

• sfc /scannow — bozuk sistem dosyalarını tarar ve onarır.
• DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth — sistem imajını onarır; sfc'nin sonuç vermediği durumlarda işe yarar.

Ayrıca ekran kartı ve yonga seti sürücülerini üreticinin sitesinden güncellemek, özellikle ekranı yenilenme sorunlarında ve ikinci monitör kullanımında belirgin fark yaratır.

5. Isınmayı ve donanım sınırlarını gözden geçirin

İşlemci belirli bir sıcaklığın üzerine çıktığında kendini korumak için hızını düşürür. Bilgisayar açılışta hızlı, yarım saat sonra yavaşsa neden büyük olasılıkla budur. Dizüstü bilgisayarın havalandırma ızgaralarını basınçlı hava ile temizlemek, cihazı yatak veya kilim gibi hava akışını kesen yüzeylerde kullanmamak basit ama etkili önlemlerdir.

Tüm yazılımsal adımlardan sonra hâlâ yetersizlik varsa donanım tarafına bakın. Mekanik sabit diski SSD ile değiştirmek, yaşlı bir bilgisayarda alınabilecek en büyük hız kazancıdır. RAM'i 8 GB'ın altında olan ve çok sekmeyle çalışan sistemlerde bellek yükseltmesi de gözle görülür rahatlama sağlar.